SANAT ALANINDA ANLAM ve TANIKLIK “Çağın Yeni Şamanı Ressam”

gözde atlas
24 Ara 2025
5 dakikada okunur

Ressamın ve İnsanın Dönüşen Rolü Üzerine

Geleceğin meslekleri üzerine yapılan güncel tartışmalar, çoğu zaman teknolojik ilerlemeyi doğrusal bir ikame süreci olarak ele almaktadır. Bu yaklaşıma göre müşteri temsilciliği, danışmanlık ve benzeri insan temelli hizmet alanları, verimlilik ve maliyet avantajları nedeniyle büyük ölçüde yapay zekâ sistemlerine devredilecektir. Ancak bu söylem, insan–teknoloji ilişkisini yalnızca işlevsellik ve performans üzerinden değerlendirdiği için, insan temasının toplumsal ve psikolojik boyutlarını yeterince hesaba katmamaktadır.

Sherry Turkle’ün de belirttiği üzere, bireyler teknolojiyle kurdukları ilişkilerde yalnızca çözüm ve hız değil, anlaşılma, karşılıklılık ve duygusal yankı aramaktadırlar.¹ Bu durum, insan temasının ortadan kalkmadığını; aksine dönüşerek farklı bir değer rejimine girdiğini göstermektedir.

İnsan Temasının Niteliksel Değer Kazanımı

Otomasyonun yaygınlaşmasıyla birlikte insanla birebir iletişim niceliksel olarak azalırken, niteliksel olarak daha seçici ve değerli bir hâle gelmektedir. Arlie Russell Hochschild’in “duygusal emek” kavramı, bu dönüşümü anlamak açısından önemli bir çerçeve sunar.² Duygusal emek, yalnızca teknik bir hizmet değil; güven, sorumluluk ve karşılıklı tanınma üretir.

Bu bağlamda gelecekte bir insanla konuşabilmek, zorunlu bir hizmetten ziyade bilinçli bir tercih ve hatta bir lüks olarak algılanacaktır. İnsan teması, standartlaştırılmış çözümlerden ayrışan, daha yüksek kaliteyle ilişkilendirilen bir deneyim hâline gelecektir.

Psikolojik Destek, Danışmanlık ve Yapay Zekâ

Psikoloji ve terapi alanlarının gelecekte “asla yok olmayacağı” sıklıkla dile getirilse de, bu iddia alanın kendi içindeki farklılaşmaları göz ardı etmektedir. Her psikolojik destek süreci derin klinik müdahale gerektirmez. Dünya Sağlık Örgütü’nün dijital ruh sağlığına ilişkin raporları, bireylerin özellikle gündelik stres, kaygı ve karar süreçlerinde dijital destek mekanizmalarına yöneldiğini ortaya koymaktadır.³

Yapay zekâ destekli iletişim sistemleri, danışmanlık, yaşam koçluğu ve motivasyon alanlarında şu avantajları sunmaktadır:

7/24 erişilebilirlik,
yargılanma korkusunun olmaması,
tekrar ve süreklilik imkânı.

Bu durum, ağır psikiyatrik vakalar ve ilaç merkezli klinik süreçler için geçerli olmasa da, gündelik zihinsel yükler açısından yapay zekânın önemli bir “yansıtma alanı” işlevi gördüğünü göstermektedir. Burada mesele, yapay zekânın insanın yerini alması değil; hangi insan temasının hangi bağlamda vazgeçilmez kaldığıdır.

Sanat Alanında Anlam ve Tanıklık

Bu dönüşüm, sanatsal üretim alanında daha görünür hâle gelmektedir. Yapay zekâ, görsel üretimi hızlandırırken ve çeşitlendirirken, ressamın rolü imgeler üretmekten çok, çağın ruhuna tanıklık etmek yönünde yeniden tanımlanmaktadır. Yuval Noah Harari’nin vurguladığı gibi, veri ve algoritmalar çağında anlam üretimi en kıt kaynaklardan biri hâline gelmiştir.⁴

Bu bağlamda ressam, tarihsel kökenlerine yakın bir biçimde ritüel, hafıza ve dönüşüm işlevlerini üstlenir. Antropolojik açıdan bakıldığında, ilk görsel üretim biçimleri estetikten çok, koruma, çağırma ve anlamlandırma işlevleri taşımaktaydı. Bugün ressamın “çağın şamanı” olarak konumlandırılması, teknolojik değil; kültürel ve tarihsel bir sürekliliğe işaret eder.

Sonuç

Yapay zekâ çağında mesleklerin geleceği, insan ile makine arasında mutlak bir yer değiştirme üzerinden değil; işlevlerin yeniden dağılımı üzerinden okunmalıdır. Hız, tekrar ve erişilebilirlik yapay zekâya devredilirken; tanıklık, anlam üretimi ve etik sorumluluk insana özgü alanlar olarak değer kazanmaktadır.

Bu nedenle geleceğin en dirençli meslekleri, teknolojik uzmanlıktan çok, insan olma hâlini taşıyabilen meslekler olacaktır. Ressam, danışman ve benzeri anlam üreticileri, bu çağda yalnızca üretici değil; aynı zamanda tanık ve dönüştürücü roller üstlenecektir. Gözde Atlas

Dipnotlar

Sherry Turkle, Alone Together: Why We Expect More from Technology and Less from Each Other (New York: Basic Books, 2011).
Arlie Russell Hochschild, The Managed Heart: Commercialization of Human Feeling (Berkeley: University of California Press, 1983).
World Health Organization, Guidelines on Digital Interventions for Mental Health (Geneva: WHO, 2022).
Yuval Noah Harari, 21 Lessons for the 21st Century (London: Jonathan Cape, 2018).

Kaynakça (Chicago – Bibliography)

Hochschild, Arlie Russell. The Managed Heart: Commercialization of Human Feeling. Berkeley: University of California Press, 1983.

Harari, Yuval Noah. 21 Lessons for the 21st Century. London: Jonathan Cape, 2018.

Turkle, Sherry. Alone Together: Why We Expect More from Technology and Less from Each Other. New York: Basic Books, 2011.

World Health Organization. Guidelines on Digital Interventions for Mental Health. Geneva: WHO, 2022.

Human Presence, Counseling, and Meaning-Making Professions in the Age of Artificial Intelligence

On the Transforming Role of the Painter and the Human

Contemporary debates on the future of professions often frame technological development as a linear process of replacement. Within this narrative, human-centered service roles—such as customer representation, counseling, and advisory work—are expected to be largely overtaken by artificial intelligence due to efficiency and cost advantages. However, this perspective remains incomplete, as it reduces the human–technology relationship to functionality and performance, overlooking the social, psychological, and symbolic dimensions of human presence.

As Sherry Turkle argues, individuals seek not only solutions and speed in their interactions with technology, but also recognition, reciprocity, and emotional resonance.¹ This suggests that human presence is not disappearing; rather, it is undergoing a transformation in which it becomes less frequent but more meaningful.

The Qualitative Revaluation of Human Contact

As automation expands, direct human interaction diminishes in quantity while gaining value in quality. Arlie Russell Hochschild’s concept of “emotional labor” provides a crucial framework for understanding this shift.² Emotional labor produces trust, accountability, and mutual recognition—dimensions that cannot be fully replicated by algorithmic systems.

In this context, speaking with a human being in the future will no longer be a default expectation but a deliberate choice, increasingly perceived as a premium form of service. Human presence will differentiate itself from standardized, automated interactions through depth, responsibility, and relational meaning.

Psychological Support, Counseling, and Artificial Intelligence

It is frequently asserted that psychology and therapy will remain immune to automation. Yet this claim often overlooks the internal differentiation of these fields. Not all forms of psychological support require deep clinical intervention. Reports by the World Health Organization indicate that individuals increasingly turn to digital mental health tools for managing everyday stress, anxiety, and decision-making processes.³

AI-based conversational systems offer several structural advantages in counseling, life coaching, and motivational support:

continuous accessibility,
absence of judgment,
and the capacity for repetition and consistency.

While such systems are not suited for severe psychiatric conditions or medication-based treatments, they function effectively as reflective and supportive spaces for everyday psychological burdens. The question, therefore, is not whether AI replaces humans, but which forms of human presence remain indispensable, and in which contexts.

Art, Witnessing, and the Production of Meaning

This transformation becomes particularly visible in the field of art. As artificial intelligence accelerates and multiplies visual production, the role of the painter shifts from image-making toward bearing witness to the spirit of the time. As Yuval Noah Harari observes, in an age dominated by data and algorithms, meaning-making has become one of the scarcest resources.⁴

From an anthropological perspective, early visual practices were not primarily aesthetic but ritualistic—aimed at protection, invocation, and transformation. In this sense, the contemporary painter returns to a historically grounded role. To describe the painter as a “shaman of the age” is not a technological metaphor, but an acknowledgment of a cultural and symbolic continuity.

Conclusion

The future of professions in the age of artificial intelligence should not be understood as a zero-sum replacement of humans by machines. Rather, it reflects a redistribution of functions: speed, repetition, and accessibility are delegated to AI systems, while witnessing, meaning-making, and ethical responsibility increasingly define human roles.

Consequently, the most resilient professions of the future will not be those rooted solely in technical expertise, but those capable of sustaining the human condition itself. Painters, counselors, and other meaning-makers will not merely produce outcomes; they will serve as witnesses and mediators of transformation in an increasingly automated world. Gozde Atlas

Notes

Sherry Turkle, Alone Together: Why We Expect More from Technology and Less from Each Other (New York: Basic Books, 2011).
Arlie Russell Hochschild, The Managed Heart: Commercialization of Human Feeling (Berkeley: University of California Press, 1983).
World Health Organization, Guidelines on Digital Interventions for Mental Health (Geneva: WHO, 2022).
Yuval Noah Harari, 21 Lessons for the 21st Century (London: Jonathan Cape, 2018).

Bibliography (Chicago Style)