Kusur Üzerine: İnsan İzi ve Sanatçının İmzası

Bugün kusursuzluk neredeyse bir zorunluluk gibi sunuluyor. Pürüzsüz yüzeyler, hatasız tekrarlar, silinmiş izler… Oysa bu arayış, insanın varlığını giderek görünmez kılıyor.

Elin titremesine,

zamanın izine,

tereddüde pek yer kalmıyor.

Tam da bu nedenle sanat, yeniden kusura kulak vermeye başlıyor.

Hat sanatı bu bilgiyi çok erken fark etmişti.

Klasik dönemde eserler çoğunlukla imzasızdı. Hattat, adını yazıyla değil, yazının içindeki küçük sapmalarla bırakırdı. Bir harfin incelip kalınlaştığı an, satırın hafif eğimi, ölçü içindeki o küçük taşma… Şeyh Hamdullah, Hâfız Osman ve Mustafa Râkım gibi ustalar, kusursuzlukla değil; bu fark edilir izlerle tanınırdı. Hat sanatında kusur bir hata değil, insanın yazıya karıştığı yerdir.

Sanat tarihinde buna benzer sessiz hikâyeler vardır.

Bugün müzelerde ya da özel koleksiyonlarda bulunan bazı imzasız Rönesans ve erken Barok resimler, kime ait oldukları bilinmeden değer kazanır. Bu eserler, ressamın tuvale bıraktığı küçük alışkanlıklardan tanınır: yüzlerde tekrarlanan hafif bir bakış, ellerdeki orantısızlık, ışığın aynı noktada fazla oyalanması… İmza yoktur ama el vardır.

Eser, kusurundan okunur.

Rönesans’ta Michelangelo’nun non-finito heykelleri de bu düşüncenin bir başka yüzüdür. Mermerden tam olarak ayrılmayan figürler, kusurun bir eksiklik değil, oluş hâli olduğunu gösterir. Form kapanmaz; insanın mücadelesi görünür kalır.

Doğu estetiklerinde kusur saklanmaz.

Japon kültüründeki wabi-sabi anlayışı ve kintsugi geleneği, kırığı gizlemek yerine görünür kılar. Onarılan çatlaklar altınla vurgulanır; çünkü kusur, nesnenin hafızasıdır.

Bugün kusur, dijital pürüzsüzlüğe karşı sessiz bir direniş gibidir. Titrek bir çizgi, yarım bırakılmış bir yüzey, ölçüden çok az taşan bir form… Sanatçının gerçek imzası çoğu zaman burada belirir. Kusursuzluk anonimdir; kusur ise daima şahsidir.

Gözde Atlas

On Imperfection: The Human Trace and the Artist’s Signature

Today, perfection is often presented as a requirement. Smooth surfaces, flawless repetitions, erased traces. Yet this pursuit renders the human presence increasingly invisible. There is little room left for hesitation, for the tremble of the hand, for time to leave its mark. For this reason, art is once again turning its attention to imperfection.

Calligraphy understood this long ago. In its classical tradition, works were often unsigned. The calligrapher left no name, only a trace: a slight variation in a letter, a subtle imbalance in a line, a small deviation within strict measure. Masters such as Şeyh Hamdullah, Hâfız Osman, and Mustafa Râkım were recognized not by perfection, but by these delicate irregularities. In calligraphy, imperfection is not a mistake; it is where the human enters the writing.

Art history holds similar quiet stories. Some unsigned Renaissance and early Baroque paintings, now held in museums or private collections, gained recognition without a name attached. These works are identified through habit rather than signature: a recurring gaze in the faces, an awkward proportion in the hands, a persistent hesitation in the light. There is no signature, but there is a hand. The work is read through its imperfections.

Michelangelo’s non-finito sculptures offer another face of this idea. Figures that never fully separate from the marble reveal imperfection not as a flaw, but as a state of becoming. The form remains open; the human struggle stays visible.

In Eastern aesthetics, imperfection is equally embraced. In Japanese culture, wabi-sabi and the kintsugi tradition honor cracks and fractures by repairing them with gold. The break is not hidden; it becomes memory.

Today, imperfection stands as a quiet resistance to digital smoothness. A trembling line, an incomplete surface, a form that slightly exceeds its measure. This is often where the artist’s true signature appears. Perfection is anonymous; imperfection is always personal. G.Atlas